Projekt ustawy ograniczającej reklamę i sprzedaż alkoholu: co się zmieni i kogo dotyczy?

Rozbiór ustawy

Przejście przez zmiany przepis po przepisie. Każdy cytat pochodzi wprost z druku sejmowego.

1. Art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi

   Było:

   Promocja napojów alkoholowych obejmowała tylko część działań marketingowych, takich jak degustacje czy rozdawanie rekwizytów. Niektóre formy promocji, np. rabaty, programy lojalnościowe czy pakiety, nie były jasno zakazane.

   Jest:

   Rozszerzono definicję promocji napojów alkoholowych o wiele nowych form, w tym: degustacje, upusty, rabaty, bonifikaty, pakiety, programy lojalnościowe, gry losowe, transakcje wiązane, talony, bony oraz inne korzyści majątkowe lub osobiste dla nabywcy.

   W praktyce:

   Dla zwykłego człowieka oznacza to, że sklepy i bary nie będą mogły oferować alkoholu w promocji typu „2+1 gratis”, „rabat 30% przy zakupie powyżej 100 zł” czy „punkty lojalnościowe za kupno alkoholu”. Alkohol stanie się droższy i mniej dostępny w ofertach specjalnych.

   „2) promocja napojów alkoholowych – publiczną degustację napojów alkoholowych, rozdawanie rekwizytów związanych z napojami alkoholowymi, organizowanie premiowanej sprzedaży napojów alkoholowych, sprzedaż napojów alkoholowych z zastosowaniem upustów, rabatów, bonifikat, pakietów i programów lojalnościowych, darowizn, nagród, wycieczek, gier losowych, zakładów wzajemnych, wszelkich form użyczeń, transakcji wiązanych, wszelkiego rodzaju talonów i bonów oraz udzielania innych niewymienionych z nazwy korzyści majątkowych lub osobistych dla nabywcy napojów alkoholowych, a także inne formy publicznego zachęcania do nabywania napojów alkoholowych;”

2. Art. 21 ust. 1 pkt 6 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi

   Było:

   Definicja „wydzielonego stoiska” była nieprecyzyjna i obejmowała tylko część placówek handlowych. Sprzedawcy mogli interpretować przepisy na swoją korzyść, co utrudniało kontrolę.

   Jest:

   Doprecyzowano definicję „wydzielonego stoiska”, rozszerzając ją na ciągi handlowe i lady w placówkach samoobsługowych o powierzchni powyżej 200 m². Teraz jasno określono, że chodzi o oddzielone od reszty powierzchni miejsce w sklepach samoobsługowych.

   W praktyce:

   Dla klienta oznacza to, że w dużych sklepach (np. supermarketach) alkohol będzie sprzedawany tylko w specjalnie wyznaczonych miejscach, a nie np. przy kasach czy w ogólnych alejkach. Łatwiej będzie kontrolować, kto kupuje alkohol, bo nie będzie można go wziąć „przy okazji” innych zakupów.

   „6) wydzielone stoisko – oddzielone od pozostałej powierzchni samoobsługowej placówki handlowej o powierzchni sprzedażowej powyżej 200 m2, ciąg handlowy lub lada;"

3. Art. 93 ust. 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi

   Było:

   Gminy mogły przeznaczać środki z opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu tylko na działania związane z przeciwdziałaniem uzależnieniom od alkoholu.

   Jest:

   Rozszerzono katalog zadań, na które gmina może przeznaczać te środki. Teraz obejmuje on także pokrycie kosztów udziału lekarza, ratownika medycznego lub pielęgniarki w procedurach związanych z przeciwdziałaniem przemocy domowej.

   W praktyce:

   Dla mieszkańców oznacza to, że w gminie będzie więcej środków na pomoc ofiarom przemocy domowej, np. na badania lekarskie czy interwencje medyczne. To ważne, bo alkohol często jest związany z przemocą w rodzinie.

   „4. Gmina przeznacza środki, o których mowa w ust. 3 pkt 1, na: 1) działania mające na celu realizację lokalnej międzysektorowej polityki przeciwdziałania uzależnieniom; 2) pokrycie kosztów udziału lekarza, ratownika medycznego lub pielęgniarki w czynnościach, o których mowa w art. 12a ust. 3 i 4a ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1673)."

4. Art. 96 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi

   Było:

   Sprzedaż detaliczna napojów alkoholowych mogła odbywać się w różnych punktach, w tym w placówkach handlowych, bez jasnych ograniczeń dotyczących rodzaju alkoholu.

   Jest:

   Określono, że sprzedaż detaliczna napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży może odbywać się tylko w sklepach branżowych, wydzielonych stoiskach oraz innych placówkach handlowych, ale z wyłączeniem napojów o zawartości do 4,5% alkoholu (w tym piwa) w niektórych punktach.

   W praktyce:

   Dla klienta oznacza to, że w małych sklepach osiedlowych czy na stacjach benzynowych (po wejściu w życie zakazu) nie będzie można kupić mocniejszych alkoholi, np. wódki czy wina. Piwo i napoje do 4,5% alkoholu będą dostępne tylko w określonych miejscach.

   „1. Sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych, przeznaczonych do spożycia pozamiejscem sprzedaży, prowadzi się w punktach sprzedaży, którymi są:1) sklepy branżowe ze sprzedażą napojów alkoholowych;2) wydzielone stoiska;"

5. Art. 12 ust. 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi

   Było:

   Rady gmin mogły ograniczać godziny sprzedaży alkoholu, ale tylko w zakresie od 22:00 do 6:00, co nazywano „nocną sprzedażą”.

   Jest:

   Rady gmin mogą teraz ustalać ograniczenia w szerszym zakresie godzinowym: od 21:00 do 9:00. Oznacza to, że gmina może zakazać sprzedaży alkoholu np. od 21:00 do 9:00 rano, a nie tylko w nocy.

   W praktyce:

   Dla mieszkańców oznacza to, że w ich gminie alkohol może być niedostępny już od godziny 21:00 wieczorem, a nie dopiero od 22:00. To ma zmniejszyć picie alkoholu wieczorami, np. przed imprezami czy spotkaniami towarzyskimi.

   „4. Rada gminy może ustalić, w drodze uchwały, dla terenu gminy lub wskazanych jednostek pomocniczych gminy, ograniczenia w godzinach sprzedaży napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży. Ograniczenia mogą dotyczyć sprzedaży prowadzonej między godziną 21.00 a 9.00.”

6. Art. 131 ust. 1 i 9 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi

   Było:

   Reklama napojów alkoholowych, w tym piwa, była dozwolona z pewnymi ograniczeniami. Istniały wyjątki, które pozwalały na reklamę w określonych miejscach, np. wewnątrz sklepów branżowych.

   Jest:

   Wprowadzono całkowity zakaz reklamy i promocji napojów alkoholowych na terenie całego kraju. Wyjątkiem jest tylko promocja prowadzona wewnątrz hurtowni, sklepów branżowych oraz punktów sprzedaży, gdzie alkohol jest spożywany na miejscu (np. bary, restauracje).

   W praktyce:

   Dla zwykłego człowieka oznacza to, że nie będzie już reklam alkoholu w telewizji, na billboardach, w internecie czy na stadionach. Nie będzie też promocji piwa w sklepach czy na festiwalach. Alkohol stanie się mniej widoczny w przestrzeni publicznej.

   „1. Zabrania się na obszarze kraju reklamy i promocji napojów alkoholowych.”

7. Art. 14 ust. 1 pkt 1a i 7 oraz ust. 1b ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi

   Było:

   Sprzedaż alkoholu była dozwolona w wielu miejscach, w tym w zakładach leczniczych i na stacjach paliw. Nie było też ogólnopolskiego zakazu sprzedaży alkoholu w nocy.

   Jest:

   Wprowadzono zakaz sprzedaży alkoholu w zakładach leczniczych, podmiotach leczniczych, pomieszczeniach innych obiektów, gdzie udzielane są świadczenia zdrowotne, oraz na stacjach paliw. Dodatkowo wprowadzono ogólnopolski zakaz sprzedaży napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży między 22:00 a 6:00.

   W praktyce:

   Dla klienta oznacza to, że nie będzie można kupić alkoholu w szpitalach, przychodniach ani na stacjach benzynowych. Dodatkowo w całej Polsce nie będzie można kupić alkoholu na wynos między godziną 22:00 a 6:00 rano, np. w nocnym sklepie czy supermarkecie.

   „1b. Zabrania się na obszarze kraju sprzedaży napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży między godziną 22.00 a 6.00.”

8. Art. 141 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (nowy)

   Było:

   Nie było zakazu sprzedaży alkoholu w formie innej niż płyn, np. proszków, żeli czy saszetek.

   Jest:

   Wprowadzono zakaz sprzedaży detalicznej alkoholu etylowego w postaci innej niż płyn, przeznaczonego do spożycia przez ludzi. Oznacza to, że nie będzie można sprzedawać np. alkoholu w proszku czy żelu.

   W praktyce:

   Dla konsumenta oznacza to, że nie będzie już w sklepach alkoholu w formie proszku czy żelu, który można rozpuścić w wodzie. Takie produkty były niebezpieczne, bo łatwo je było pomylić z innymi produktami, np. dla dzieci.

   „Art. 141. Zabrania się sprzedaży detalicznej alkoholu etylowego w postaci innej niż płyn, przeznaczonego do spożycia przez ludzi."

9. Art. 15 ust. 2 i 3 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi

   Było:

   Sprzedawcy mieli obowiązek żądać okazania dokumentu tożsamości w przypadku wątpliwości co do wieku nabywcy, ale nie było jasno określone, co mają zrobić, jeśli klient nie pokaże dokumentu.

   Jest:

   Wprowadzono jasny obowiązek odmowy sprzedaży alkoholu, jeśli klient nie pokaże dokumentu tożsamości na żądanie sprzedawcy. Sprzedawca musi też weryfikować wiek nabywcy w przypadku wątpliwości.

   W praktyce:

   Dla klienta oznacza to, że jeśli wygląda na młodszego niż 25 lat, sprzedawca może poprosić o dowód osobisty. Jeśli klient nie pokaże dokumentu, nie dostanie alkoholu. To ma chronić młodzież przed dostępem do alkoholu.

   „2. Sprzedający lub podający napoje alkoholowe, w przypadku wątpliwości co do ukończenia przez nabywcę 18. roku życia, jest obowiązany do żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy."

10. Art. 151 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (nowy)

    Było:

    Nie było zakazu sprzedaży alkoholu poniżej ceny podatków (akcyzowego i VAT). Alkohol mógł być sprzedawany bardzo tanio, co sprzyjało nadmiernej konsumpcji.

    Jest:

    Wprowadzono zakaz sprzedaży detalicznej napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży po cenie niższej niż suma należnego podatku akcyzowego i podatku VAT. Zakaz wejdzie w życie od 1 stycznia 2027 r.

    W praktyce:

    Dla klienta oznacza to, że alkohol nie będzie już sprzedawany po bardzo niskich cenach, np. wódka za 10 zł. Minimalna cena ma zniechęcić do kupowania alkoholu w dużych ilościach i zmniejszyć jego spożycie.

    „Art. 151 Zabrania się sprzedaży detalicznej napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży po cenie nieprzekraczającej kwoty należnego od nich podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług.”

11. Art. 18 ust. 15-18 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (nowe)

    Było:

    Sprzedaż alkoholu przez internet była możliwa bez jasnych regulacji dotyczących weryfikacji wieku nabywcy. Alkohol mógł być dostarczany kurierem bez sprawdzania, kto go odbiera.

    Jest:

    Uregulowano sprzedaż alkoholu na odległość (np. przez internet). Może być ona prowadzona tylko z odbiorem osobistym w punkcie sprzedaży (np. sklepie). Sprzedawca musi zweryfikować wiek i tożsamość nabywcy przy odbiorze, a alkohol musi być oznaczony imieniem i nazwiskiem kupującego.

    W praktyce:

    Dla klienta oznacza to, że nie będzie można zamówić alkoholu przez internet z dostawą do domu. Trzeba będzie osobiście odebrać zamówienie w sklepie i okazać dowód osobisty. To ma zapobiec dostarczaniu alkoholu nieletnim.

    „15. Sprzedaż na odległość napojów alkoholowych do spożycia poza miejscem sprzedaży może być prowadzona przez przedsiębiorcę posiadającego zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, wyłącznie z odbiorem w punkcie sprzedaży napojów alkoholowych, w tym prowadzonym przez innego przedsiębiorcę, zwanym dalej „punktem odbioru”.”