Akordo
Dokument ustawy tłumaczony na język obywatelski
Sejm

projekt ustawy / proces 3010

Projekt ustawy o umorzeniu starych długów wobec ZUS

Nazwa urzędowa: Rządowy projekt ustawy o umorzeniu należności dochodzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych powstałych przed dniem 1 stycznia 1999 r.

Rządowy projekt zakłada umorzenie z mocy prawa należności wobec ZUS powstałych przed 1 stycznia 1999 roku. Chodzi o zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz dodatkowe opłaty z nimi związane. Umorzenie obejmie także trwające postępowania egzekucyjne i zabezpieczające dotyczące tych należności. ZUS nie będzie wydawał decyzji o umorzeniu, ale poinformuje zobowiązanych o tym fakcie. Osoby objęte umorzeniem będą mogły w ciągu 30 dni złożyć oświadczenie o odstąpieniu od niego, jednak tylko w całości i bez możliwości późniejszej zmiany.

Wyjaśnienie

Etap sprawy

Uchwalona 18 września 2026.

Stan na 12 października 2026. Tekst poniżej opisuje sprawę taką, jaka była w dniu, w którym go napisaliśmy.

O co chodzi?

Ustawa wprowadza automatyczne umorzenie z mocy prawa należności wobec ZUS powstałych przed 1 stycznia 1999 roku. Obejmuje to nieprzedawnione należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, dodatkowe składki nakładane z powodu pogorszenia warunków pracy, składki na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz wszystkie powiązane z nimi należności uboczne, takie jak odsetki za zwłokę, dodatkowe opłaty, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia i koszty egzekucyjne. Umorzeniu ulegną także wszczęte, ale niezakończone postępowania egzekucyjne i zabezpieczające dotyczące tych należności. ZUS nie będzie wydawał indywidualnych decyzji o umorzeniu, ale poinformuje zobowiązane osoby o umorzeniu ich należności za pośrednictwem profilu PUE ZUS lub tradycyjnej korespondencji. Osoby, których dotyczy umorzenie, będą mogły w ciągu 30 dni od otrzymania zawiadomienia złożyć oświadczenie o odstąpieniu od niego, jednak tylko w odniesieniu do całości należności i bez możliwości późniejszej zmiany. ZUS przekaże także informacje o umorzonych należnościach organom egzekucyjnym, syndykom, sędziom-komisarzom, sądom upadłościowym, nadzorcom, zarządcom oraz sądom restrukturyzacyjnym.

Dlaczego to ważne?

Projekt ma na celu uporządkowanie stanu prawnego dotyczącego bardzo starych należności wobec ZUS, które mimo upływu ponad 25 lat nadal figurują w ewidencjach i są dochodzone, mimo że ich ściągalność jest bardzo niska. Dochodzenie tych należności generuje wysokie koszty administracyjne i egzekucyjne, które nie są proporcjonalne do osiąganych wpływów. Umorzenie ma pozwolić na zaprzestanie nieefektywnych działań i skierowanie zasobów ZUS na obsługę bardziej aktualnych i ściągalnych należności. Ponadto, umorzenie ma charakter systemowy i nie wymaga indywidualnej weryfikacji sytuacji majątkowej dłużników, co uprości proces i zapewni pewność prawną. Projekt nie wpływa na prawa nabyte ani zasady ustalania świadczeń emerytalnych, ale może mieć znaczenie dla osób, które chciałyby zachować te należności ze względu na ich potencjalny wpływ na kapitał początkowy lub przyszłe uprawnienia emerytalne.

Kogo to dotyczy?

Umorzenie dotyczy osób i podmiotów, które posiadają nieprzedawnione należności wobec ZUS powstałe przed 1 stycznia 1999 roku. Są to zarówno aktywne przedsiębiorstwa, jak i podmioty, które zakończyły działalność gospodarczą. W szczególności dotyczą one państwowych i spółdzielczych zakładów pracy, nieuspołecznionych zakładów pracy, rzemieślników, osób prowadzących działalność handlową, gastronomiczną, transportową, twórców oraz artystów. Umorzenie obejmie także osoby, wobec których prowadzone są postępowania egzekucyjne lub zabezpieczające dotyczące tych należności. Osoby, które otrzymają zawiadomienie o umorzeniu i chciałyby zachować należności ze względu na ich wpływ na kapitał początkowy lub przyszłe uprawnienia emerytalne, będą mogły złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umorzenia w określonym terminie.

wyjaśnienie AI / mistral-small-2603

Argumenty za

  • • Umorzenie pozwoli na zaprzestanie nieefektywnych działań egzekucyjnych wobec bardzo starych należności, których ściągalność jest praktycznie zerowa, co pozwoli zaoszczędzić środki finansowe i kadrowe ZUS.
  • • Projekt wprowadza rozwiązanie systemowe, które nie wymaga indywidualnej weryfikacji sytuacji majątkowej każdego dłużnika, co uprości proces i skróci czas jego realizacji.
  • • Umorzenie ma charakter ogólny i nie selektywny, dlatego nie stanowi pomocy publicznej w rozumieniu prawa unijnego, co eliminuje ryzyko konieczności zwrotu środków lub sankcji.
  • • Zaprzestanie dochodzenia starych należności pozwoli ZUS skupić się na bardziej aktualnych i ściągalnych zobowiązaniach, co może zwiększyć efektywność całego systemu ubezpieczeń społecznych.
  • • Brak konieczności wydawania indywidualnych decyzji administracyjnych o umorzeniu przyspieszy proces i zmniejszy obciążenie administracyjne zarówno dla ZUS, jak i dla zobowiązanych osób.

Argumenty przeciw

  • • Osoby, które chciałyby zachować te należności ze względu na ich potencjalny wpływ na kapitał początkowy lub przyszłe uprawnienia emerytalne, będą miały bardzo ograniczony czas na złożenie oświadczenia o odstąpieniu od umorzenia, co może utrudnić im podjęcie świadomej decyzji.
  • • Umorzenie może być postrzegane jako ulga dla dłużników, którzy przez lata nie regulowali swoich zobowiązań, co może budzić kontrowersje społeczne i osłabiać dyscyplinę płatniczą.
  • • Brak indywidualnej oceny sytuacji majątkowej dłużników może prowadzić do sytuacji, w której umorzenie dotyczy także osób, które były w stanie uregulować swoje zobowiązania, co może być postrzegane jako niesprawiedliwość.
  • • Projekt nie precyzuje, w jaki sposób ZUS będzie informował osoby o umorzeniu, co może prowadzić do sytuacji, w których osoby nie otrzymają zawiadomienia i nie będą mogły skorzystać z prawa do odstąpienia od umorzenia.

Status sprawy

Ostatni widoczny etap: III czytanie na posiedzeniu Sejmu — uchwalono.

Rozbiór ustawy

Przejście przez zmiany przepis po przepisie. Każdy cytat pochodzi wprost z druku sejmowego.

  1. Art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a

    Było:
    ZUS mógł dochodzić nieprzedawnionych składek na ubezpieczenie społeczne powstałych przed 1 stycznia 1999 r. od osób, które ich nie zapłaciły. Dłużnicy musieli spłacać te należności wraz z odsetkami i kosztami egzekucji.
    Jest:
    Wszystkie nieprzedawnione składki na ubezpieczenie społeczne powstałe przed 1 stycznia 1999 r. zostają umorzone z mocy prawa z dniem wejścia ustawy w życie. Nie trzeba ich spłacać.
    W praktyce:
    Jeśli masz zaległe składki na ubezpieczenie społeczne z okresu przed 1999 rokiem, nie musisz ich już płacić. ZUS nie będzie ich od Ciebie egzekwował.
    Z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się z mocy prawa powstałe przed dniem 1 stycznia 1999 r. nieprzedawnione należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne

  2. Art. 1 ust. 2

    Było:
    ZUS mógł dochodzić odsetek za zwłokę, dodatkowych opłat, opłat prolongacyjnych, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych związanych z należnościami głównymi. Dłużnicy musieli je spłacać.
    Jest:
    Wszystkie odsetki, dodatkowe opłaty, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia i koszty egzekucyjne związane z umorzonymi należnościami zostają również umorzone z mocy prawa.
    W praktyce:
    Jeśli masz naliczone odsetki lub koszty związane z zaległymi składkami sprzed 1999 r., nie musisz ich już płacić. ZUS nie będzie ich egzekwował.
    Umarza się z mocy prawa powstałe w związku z należnościami, o których mowa w ust. 1, odsetki za zwłokę

  3. Art. 2 ust. 1

    Było:
    ZUS musiał wydawać decyzje administracyjne w sprawach umorzenia należności, co mogło trwać długo i wymagało indywidualnego rozpatrzenia każdej sprawy.
    Jest:
    Nie wydaje się decyzji administracyjnych w sprawie umorzenia należności. Umorzenie następuje automatycznie z mocy prawa.
    W praktyce:
    Nie musisz składać wniosku ani czekać na decyzję ZUS. Twoje zaległości sprzed 1999 r. zostaną umorzone automatycznie, gdy ustawa wejdzie w życie.
    W przypadku umorzenia, o którym mowa w art. 1, nie wydaje się decyzji

  4. Art. 2 ust. 2

    Było:
    ZUS nie miał obowiązku informować dłużników o umorzeniu należności. Dłużnicy mogli nie wiedzieć, że ich zadłużenie zostało umorzone.
    Jest:
    ZUS musi poinformować dłużników o umorzeniu ich należności przez profil PUE ZUS lub listownie na ostatni znany adres.
    W praktyce:
    Otrzymasz informację od ZUS, że Twoje zaległości sprzed 1999 r. zostały umorzone. Nie musisz nic robić, aby to sprawdzić.
    Zakład Ubezpieczeń Społecznych informuje osoby zobowiązane o umorzeniu ich należności, o których mowa w art. 1, na profilu informacyjnym PUE ZUS tych osób albo – w przypadku gdy profil informacyjny nie został założony – na ostatni adres do korespondencji zgłoszony w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych

  5. Art. 3 ust. 1 i 3

    Było:
    Nie było możliwości odmowy umorzenia należności. Dłużnicy nie mogli zdecydować, czy chcą, aby ich zadłużenie zostało umorzone.
    Jest:
    ZUS zawiadomi osoby prowadzące działalność gospodarczą lub opłacające składki za siebie o możliwości odstąpienia od umorzenia. Można złożyć oświadczenie o odstąpieniu w ciągu 30 dni od otrzymania zawiadomienia.
    W praktyce:
    Jeśli prowadzisz działalność gospodarczą lub opłacasz składki za siebie i chcesz, aby Twoje zaległe składki sprzed 1999 r. nadal były brane pod uwagę przy obliczaniu emerytury, możesz złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umorzenia. Masz na to 30 dni od otrzymania informacji od ZUS. Jeśli tego nie zrobisz, zadłużenie zostanie umorzone automatycznie.
    W terminie 30 dni od dnia wejścia w życie niniejszego przepisu Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadamia osobę, wobec której zadłużenie objęto umorzeniem, o którym mowa w art. 1, z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej lub z tytułu współpracy przy prowadzeniu tej działalności albo z innego tytułu, z którego opłacała składki za siebie, o możliwości odstąpienia od umorzenia z mocy prawa należności na podstawie niniejszej ustawy

  6. Art. 4 ust. 1

    Było:
    Trwające postępowania egzekucyjne i zabezpieczające dotyczące należności sprzed 1999 r. były kontynuowane. Dłużnicy musieli spłacać zadłużenie w ramach tych postępowań.
    Jest:
    Wszystkie trwające postępowania egzekucyjne i zabezpieczające dotyczące umarzanych należności zostają umorzone z mocy prawa z dniem wejścia ustawy w życie.
    W praktyce:
    Jeśli ZUS lub komornik prowadził egzekucję Twoich zaległości sprzed 1999 r., postępowanie zostanie zakończone. Nie musisz już spłacać tych należności.
    Postępowania egzekucyjne oraz zabezpieczające wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, dotyczące należności, o których mowa w art. 1, ulegają umorzeniu z mocy prawa

  7. Art. 6 ust. 1

    Było:
    Okresy, za które nie opłacono składek, mogły być uwzględniane przy obliczaniu kapitału początkowego i wysokości emerytury, jeśli dłużnik spłacił należności.
    Jest:
    Okresy, za które składki zostały umorzone, nie będą uwzględniane przy ustalaniu kapitału początkowego, wysokości emerytury ani innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
    W praktyce:
    Jeśli Twoje zaległe składki sprzed 1999 r. zostaną umorzone, okresy, za które ich nie opłaciłeś, nie będą liczone przy obliczaniu Twojej emerytury. Może to obniżyć wysokość Twojej przyszłej emerytury. Dlatego ustawa daje możliwość odstąpienia od umorzenia (patrz krok 9).
    Okres, za który składki zostały umorzone, nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu kapitału początkowego, o którym mowa w art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Kontrola konstytucyjna

Co warto sprawdzić z Konstytucją?

Agent sprawdza dziesięć powtarzalnych wzorców w treści druku. Każda pozycja stoi na cytacie sprawdzonym względem tekstu ustawy — bez potwierdzonego cytatu wypada. To wskazówki do dalszej kontroli, nie opinia prawna ani werdykt o zgodności z Konstytucją.

  1. Art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. c

    Wyjątek napisany pod jeden podmiot

    Konstytucja: art. 32

    Przepis przewiduje umorzenie składek wyłącznie dla określonej grupy zawodowej (pracowników zakładów górniczych), co może stanowić przywilej indywidualny. Czytelnik powinien sprawdzić, czy kryterium wyboru tej grupy jest obiektywne i uzasadnione.

    składek na ubezpieczenie społeczne od świadczenia socjalnego wypłaconego w okresie urlopu górniczego oraz od zasiłku socjalnego wynikających z odrębnych przepisów lub układu zbiorowego pracy dla pracowników zakładów górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r.

  2. Art. 2 ust. 1

    Ograniczenie drogi sądowej albo odwołania

    Konstytucja: art. 45, art. 77 ust. 2

    Brak wydania decyzji administracyjnej w sprawie umorzenia należności może ograniczać możliwość odwołania się od tej czynności. Czytelnik powinien sprawdzić, czy brak decyzji nie pozbawia zobowiązanych drogi sądowej do zakwestionowania umorzenia.

    W przypadku umorzenia, o którym mowa w art. 1, nie wydaje się decyzji.

czego jeszcze nie wiadomo

Pytania bez odpowiedzi

  • Jakie konkretne kroki podejmie ZUS, aby zapewnić skuteczne poinformowanie wszystkich osób objętych umorzeniem o fakcie umorzenia ich należności i możliwości odstąpienia od niego?
  • Czy i w jaki sposób osoby, które nie otrzymały zawiadomienia o umorzeniu, będą mogły dowiedzieć się o tym fakcie i skorzystać z prawa do odstąpienia od umorzenia?
  • Jakie będą praktyczne skutki umorzenia dla osób, które złożyły oświadczenie o odstąpieniu od niego, w kontekście ich przyszłych uprawnień emerytalnych lub ustalania kapitału początkowego?
  • Czy i w jaki sposób organy egzekucyjne, syndycy, sędziowie-komisarze oraz sądy upadłościowe i restrukturyzacyjne dostosują swoje postępowania do faktu umorzenia należności, i jakie będą tego konsekwencje dla zobowiązanych osób?
  • Jakie będą długoterminowe skutki finansowe umorzenia dla systemu ubezpieczeń społecznych, zarówno w kontekście utraconych wpływów, jak i oszczędności związanych z zaprzestaniem nieefektywnych działań egzekucyjnych?

Etapy w Sejmie

  1. 12 sie 2026

    Projekt wpłynął do Sejmu

  2. 20 sie 2026

    Skierowano do I czytania w komisjach

  3. 03 wrz 2026

    I czytanie w komisjach

  4. 03 wrz 2026

    Praca w komisjach po I czytaniu

  5. 15 wrz 2026

    II czytanie na posiedzeniu Sejmu

    skierowano ponownie do komisji w celu przedstawienia sprawozdania

    poprawki

  6. 16 wrz 2026

    Praca w komisjach po II czytaniu

  7. 18 wrz 2026

    III czytanie na posiedzeniu Sejmu

    uchwalono

    poprawki

  8. brak daty

    Uchwalono