Akordo
Dokument ustawy tłumaczony na język obywatelski
Sejm

projekt ustawy / proces 604

Sejm rozpatruje projekt przywracający ograniczenia w dostępie organów skarbowych do danych bankowych

Nazwa urzędowa: Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej

Poselski projekt ustawy proponuje zmianę w ustawie o Krajowej Administracji Skarbowej, która przywróciłaby obowiązujący przed lipcem 2022 roku stan prawny dotyczący dostępu organów skarbowych do informacji o rachunkach bankowych. Obecnie organy te mogą żądać takich danych od banków nie tylko wobec podejrzanych o konkretne przestępstwa, ale także wobec osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, nawet jeśli nie są podejrzane. Projekt zakłada, że informacje o rachunkach będą przekazywane wyłącznie w przypadku podejrzanych o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia skarbowego oraz przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego. Ustawa ma wejść w życie 14 dni po ogłoszeniu, a jej autorzy argumentują, że przywróci ona równowagę między prawem do prywatności a uprawnieniami organów skarbowych.

Wyjaśnienie

Proces sejmowy 604. Poselski projekt ustawy proponuje zmianę w ustawie o Krajowej Administracji Skarbowej, która przywróciłaby obowiązujący przed lipcem 2022 roku stan prawny dotyczący dostępu organów skarbowych do informacji o rachunkach bankowych. Obecnie organy te mogą żądać takich danych od banków nie tylko wobec podejrzanych o konkretne przestępstwa, ale także wobec osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, nawet jeśli nie są podejrzane. Projekt zakłada, że informacje o rachunkach będą przekazywane wyłącznie w przypadku podejrzanych o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia skarbowego oraz przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego. Ustawa ma wejść w życie 14 dni po ogłoszeniu, a jej autorzy argumentują, że przywróci ona równowagę między prawem do prywatności a uprawnieniami organów skarbowych.

O co chodzi?

Projekt wprowadza trzy główne zmiany w ustawie o Krajowej Administracji Skarbowej. Po pierwsze, modyfikuje art. 48 ust. 1, ograniczając obowiązek banków do przekazywania informacji o rachunkach bankowych wyłącznie na żądanie organów skarbowych wobec podejrzanych o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia skarbowego oraz przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego. Poprzednio regulacja pozwalała na takie żądania także wobec osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, nawet jeśli nie były podejrzane. Po drugie, projekt wprowadza przepis przejściowy, zgodnie z którym żądania organów skarbowych wydane przed wejściem w życie nowelizacji będą nadal rozpatrywane według dotychczasowych przepisów. Po trzecie, ustawa wchodzi w życie 14 dni po ogłoszeniu, bez konieczności wydania aktów wykonawczych.

Dlaczego to ważne?

Projekt ma na celu przywrócenie równowagi między prawem organów skarbowych do prowadzenia kontroli a prawem obywateli do ochrony ich prywatności i tajemnicy bankowej. Obecne brzmienie art. 48 ust. 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej pozwala organom skarbowym na znacznie szerszy dostęp do danych bankowych, niż ma to miejsce w przypadku sądów, prokuratur czy innych organów administracji skarbowej. Zdaniem autorów projektu, takie rozwiązanie może prowadzić do nadużyć i naruszać konstytucyjne prawo do prywatności. Przywrócenie poprzedniego stanu prawnego ma na celu ograniczenie ingerencji w sferę prywatną obywateli, zwłaszcza tych, którzy nie są podejrzani o popełnienie przestępstwa. Ponadto, projekt ma korzystny wpływ na pewność prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż ogranicza możliwość nadmiernych kontroli wobec przedsiębiorców niebędących podejrzanymi.

Kogo to dotyczy?

Projekt bezpośrednio dotyczy organów Krajowej Administracji Skarbowej, czyli Szefa KAS, naczelników urzędów celno-skarbowych oraz naczelników urzędów skarbowych, którzy będą mieli ograniczone uprawnienia w zakresie żądania informacji o rachunkach bankowych. Pośrednio projekt wpływa na wszystkie osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, gdyż obecnie organy skarbowe mogą żądać ich danych bankowych nawet w przypadku braku podejrzenia popełnienia przestępstwa. Projekt nie dotyczy osób prawnych ani jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, gdyż dla nich zasady dostępu do danych bankowych pozostają niezmienione. Ponadto, projekt może mieć wpływ na banki, które będą musiały dostosować swoje procedury do nowych przepisów, jednak nie wprowadza dla nich nowych obowiązków wykraczających poza obecnie obowiązujące.

Argumenty za

  • Przywrócenie ograniczeń w dostępie organów skarbowych do danych bankowych może zwiększyć ochronę prywatności obywateli, gdyż informacje o rachunkach będą przekazywane wyłącznie wobec podejrzanych o konkretne przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe.
  • Ograniczenie uprawnień organów skarbowych do przypadków, w których osoba ma status podejrzanego, może zmniejszyć ryzyko nadużyć i nieuzasadnionych kontroli wobec osób niepodejrzanych o popełnienie przestępstwa.
  • Projekt może przyczynić się do zwiększenia pewności prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż przedsiębiorcy nie będą narażeni na nadmierne kontrole organów skarbowych w sytuacji, gdy nie są podejrzani o popełnienie przestępstwa.
  • Przepis przejściowy zapewnia, że żądania organów skarbowych wydane przed wejściem w życie nowelizacji będą nadal rozpatrywane według dotychczasowych przepisów, co zapobiega niepewności prawnej w trakcie trwania postępowań.

Ryzyka i argumenty przeciw

  • Ograniczenie uprawnień organów skarbowych może utrudnić skuteczne prowadzenie kontroli i zwalczanie oszustw podatkowych, gdyż organy będą miały mniejszy dostęp do informacji niezbędnych do wykrywania przestępstw skarbowych.
  • Obecne brzmienie art. 48 ust. 1 ustawy o KAS pozwala organom skarbowym na bardziej elastyczne reagowanie na przypadki podejrzenia oszustw podatkowych, gdyż nie wymaga ono formalnego nadania statusu podejrzanego, co może przyspieszyć postępowania.
  • Projekt nie precyzuje, jak organy skarbowe będą weryfikować, czy dana osoba jest podejrzana o popełnienie przestępstwa, co może prowadzić do sporów interpretacyjnych i niepewności prawnej.
  • Ograniczenie dostępu do danych bankowych może utrudnić organom skarbowym prowadzenie analizy ryzyka i identyfikację podejrzanych transakcji, co może osłabić skuteczność kontroli podatkowych.

Pytania bez odpowiedzi

  • Jakie konkretne przypadki nadużyć lub nieuzasadnionych kontroli organów skarbowych miały miejsce od lipca 2022 roku, które uzasadniałyby potrzebę przywrócenia poprzedniego stanu prawnego? W tekście ustawy nie ma przykładów takich przypadków, dlatego należy szukać ich w pracach komisji parlamentarnych lub stenogramach posiedzeń.
  • Jakie będą praktyczne skutki wprowadzenia przepisu przejściowego dla postępowań prowadzonych przez organy skarbowe przed wejściem w życie nowelizacji? Czy organy będą musiały dostosować swoje żądania do nowych przepisów, czy też będą mogły kontynuować postępowania według dotychczasowych zasad?
  • Jakie mechanizmy będą stosowane przez organy skarbowe do weryfikacji, czy dana osoba jest podejrzana o popełnienie przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, skoro projekt nie wprowadza dodatkowych procedur w tym zakresie? Należy szukać odpowiedzi w przepisach wykonawczych lub wyjaśnieniach organów.
  • Czy ograniczenie dostępu do danych bankowych nie wpłynie negatywnie na skuteczność kontroli podatkowych, zwłaszcza w przypadku podejrzenia oszustw podatkowych o dużej skali? W tekście ustawy nie ma analizy takich scenariuszy, dlatego należy sprawdzić stanowisko ekspertów lub organów skarbowych.
  • Jakie będą konsekwencje dla osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, które obecnie są objęte szerszymi uprawnieniami organów skarbowych? Projekt nie precyzuje, czy osoby te będą mogły ubiegać się o zwrot kosztów związanych z nieuzasadnionymi kontrolami, dlatego należy szukać odpowiedzi w przepisach dotyczących odszkodowań lub w orzecznictwie sądowym.

Źródła

wyjaśnienie AI / mistral-small-2603

Status sprawy

Ostatni widoczny etap: II czytanie na posiedzeniu Sejmu — zakończono II czytanie.

Rozbiór ustawy

Przejście przez zmiany przepis po przepisie. Każdy cytat pochodzi wprost z druku sejmowego.

  1. Art. 48 ust. 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej

    Było:
    Banki musiały przekazywać informacje o rachunku bankowym tylko wtedy, gdy dotyczyło to osoby fizycznej podejrzanej o popełnienie przestępstwa, wykroczenia, przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego.
    Jest:
    Banki będą musiały przekazywać informacje o rachunku bankowym podejrzanego (osoby fizycznej, prawnej, jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej) lub ich pełnomocników, jeśli postępowanie przygotowawcze lub czynności wyjaśniające są prowadzone w związku z czynami popełnionymi w zakresie ich działalności. Nie jest już wymagane, aby osoba była formalnie podejrzanym – wystarczy, że postępowanie dotyczy sprawy związanej z jej działalnością.
    W praktyce:
    Organy skarbowe (np. urząd skarbowy) będą mogły żądać od banku informacji o twoim koncie lub koncie twojej firmy, nawet jeśli nie jesteś formalnie podejrzany o przestępstwo. Wystarczy, że prowadzone jest postępowanie w sprawie, która dotyczy twojej działalności (np. kontroli podatkowej). To oznacza, że twoje dane bankowe mogą być sprawdzane częściej i bez tak ścisłych ograniczeń jak wcześniej.
    „Na sporządzone na piśmie żądanie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, naczelnika urzędu celno-skarbowego lub naczelnika urzędu skarbowego wydane w związku z wszczętym postępowaniem przygotowawczym lub czynnościami wyjaśniającymi odpowiednio w sprawie o przestępstwa lub wykroczenia oraz przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe, bank jest obowiązany do sporządzania i przekazywania informacji dotyczących podejrzanego lub osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej lub danych pełnomocników wskazanego w żądaniu rachunku bankowego w przypadku, gdy postępowanie przygotowawcze lub czynności wyjaśniające są prowadzone w związku z czynami popełnionymi w zakresie działalności podejrzanego, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, w zakresie:”

  2. Art. 2 projektu ustawy

    Było:
    Żądania organów KAS wydane przed wejściem w życie nowej ustawy były wykonywane na podstawie przepisów obowiązujących w momencie ich wydania (czyli szerszych uprawnień).
    Jest:
    Żądania organów KAS wydane przed dniem wejścia w życie nowej ustawy będą nadal wykonywane na podstawie przepisów obowiązujących w momencie ich wydania (czyli szerszych uprawnień). Nowe, węższe zasady będą dotyczyć tylko żądań wydanych po wejściu w życie ustawy.
    W praktyce:
    Jeśli urząd skarbowy już teraz żąda od banku twoich danych na podstawie starych przepisów, to po wejściu w życie nowej ustawy nadal będzie mógł to robić. Nowe ograniczenia będą dotyczyć tylko nowych żądań, które pojawią się po zmianie prawa.
    „Do żądań Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, naczelnika urzędu celno-skarbowego lub naczelnika urzędu skarbowego wydanych na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.”

  3. Art. 48 ust. 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (zmiana proponowana w projekcie)

    Było:
    Organy KAS mogły żądać informacji o rachunku bankowym osoby fizycznej, jeśli postępowanie dotyczyło czynów popełnionych w zakresie jej działalności (niezależnie od tego, czy była podejrzana).
    Jest:
    Projekt przywraca poprzedni stan prawny: organy KAS będą mogły żądać informacji o rachunku bankowym tylko wtedy, gdy osoba fizyczna jest formalnie podejrzana o popełnienie przestępstwa, wykroczenia, przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego. Nie będzie już możliwe żądanie danych tylko na podstawie prowadzenia postępowania w sprawie związanej z jej działalnością.
    W praktyce:
    Urząd skarbowy nie będzie mógł już tak łatwo sprawdzać twoich danych bankowych. Będzie mógł to zrobić tylko wtedy, gdy jesteś formalnie podejrzany o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia (np. oszustwa podatkowego). To oznacza większą ochronę twojej prywatności i tajemnicy bankowej.
    „Na sporządzone na piśmie żądanie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, naczelnika urzędu celno-skarbowego lub naczelnika urzędu skarbowego wydane w związku z wszczętym postępowaniem przygotowawczym lub czynnościami wyjaśniającymi odpowiednio w sprawie o przestępstwa lub wykroczenia oraz przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe, bank jest obowiązany do sporządzania i przekazywania informacji dotyczących podejrzanego lub osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej lub danych pełnomocników wskazanego w żądaniu rachunku bankowego w przypadku, gdy postępowanie przygotowawcze lub czynności wyjaśniające są prowadzone w związku z czynami popełnionymi w zakresie działalności podejrzanego, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, w zakresie:”

Kontrola konstytucyjna

Co warto sprawdzić z Konstytucją?

Agent sprawdza dziesięć powtarzalnych wzorców w treści druku. Każda pozycja stoi na cytacie sprawdzonym względem tekstu ustawy — bez potwierdzonego cytatu wypada. To wskazówki do dalszej kontroli, nie opinia prawna ani werdykt o zgodności z Konstytucją.

  1. art. 48 ust. 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (zmieniany w art. 1 projektu)

    Dostęp do danych bez zgody sądu albo określonego celu

    Konstytucja: art. 47, art. 51

    Przepis umożliwia organom KAS żądanie dostępu do danych bankowych bez wymogu uzyskania zgody sądu lub precyzyjnego określenia celu, co może prowadzić do nadużyć i niekontrolowanego dostępu do danych chronionych tajemnicą bankową. Brak jasnych kryteriów ograniczenia zakresu żądania budzi wątpliwości co do zgodności z zasadą proporcjonalności i ochrony prywatności.

    Na sporządzone na piśmie żądanie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, naczelnika urzędu celno-skarbowego lub naczelnika urzędu skarbowego wydane w związku z wszczętym postępowaniem przygotowawczym lub czynnościami wyjaśniającymi odpowiednio w sprawie o przestępstwa lub wykroczenia oraz przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe, bank jest obowiązany do sporządzania i przekazywania informacji dotyczących podejrzanego lub osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej lub danych pełnomocników wskazanego w żądaniu rachunku bankowego w przypadku, gdy postępowanie przygotowawcze lub czynności wyjaśniające są prowadzone w związku z czynami popełnionymi w zakresie działalności podejrzanego, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, w zakresie:

  2. art. 2 projektu

    Przepis działający wstecz

    Konstytucja: art. 2

    Przepis stosuje przepisy dotychczasowe do żądań wydanych przed wejściem w życie ustawy, co może skutkować działaniem prawa wstecz. Wątpliwości budzi, czy takie rozwiązanie nie narusza zasady lex retro non agit, szczególnie jeśli żądania te były wydane na podstawie przepisów uznanych za nadmiernie ingerujące w prawa obywateli.

    Do żądań Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, naczelnika urzędu celno-skarbowego lub naczelnika urzędu skarbowego wydanych na podstawie art. 48 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

  3. art. 48 ust. 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (zmieniany w art. 1 projektu)

    Inna wątpliwość

    Przepis nie precyzuje, jakie konkretne informacje mogą być żądane od banków, co stwarza ryzyko nieograniczonego zakresu danych przekazywanych organom KAS. Brak jasnych ram może prowadzić do arbitralności w interpretacji i nadużyć w dostępie do danych bankowych.

    bank jest obowiązany do sporządzania i przekazywania informacji dotyczących podejrzanego lub osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej lub danych pełnomocników wskazanego w żądaniu rachunku bankowego w przypadku, gdy postępowanie przygotowawcze lub czynności wyjaśniające są prowadzone w związku z czynami popełnionymi w zakresie działalności podejrzanego, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, w zakresie:

Etapy w Sejmie

  1. 23 lip 2024

    Projekt wpłynął do Sejmu

  2. 26 sie 2024

    Skierowano do I czytania na posiedzeniu Sejmu

  3. 27 wrz 2024

    I czytanie na posiedzeniu Sejmu

  4. 14 mar 2025

    Wpłynęło stanowisko rządu

  5. 16 wrz 2026

    Praca w komisjach po I czytaniu

  6. 09 paź 2026

    II czytanie na posiedzeniu Sejmu

    zakończono II czytanie